Каков би бил статусот на жените во Западниот свет денес да не влегол Бог во светот во човечко тело, преку Својот Син Исус Христос? Еден одговор на тоа прашање би бил да се погледне нискиот статус што жените сѐ уште го имаат во исламските држави. Во Саудиска Арабија, на пример, на жените дури не им се дозволува да возат автомобили; а пак во Куранот му се заповеда на мажот да ја тепа својата жена ако му е непокорна - „Мажите се појаки од жените според она што Аллах ги одликува едни на други и според имотот свој кој го трошат. Па, добри жени се оние кои се побожни и кои се чувари, во скришноста, на она што треба да се чува, и во што Аллах ги чува. А за оние за кои се плашите дека нема да бидат послушни - посоветувајте ги, одвојте ги во постелата и удрете ги! А ако, пак, ви се послушни не барајте начин зло да им нанесите. Аллах, навистина, е Возвишен и Голем!“ (Сура 4:34 - Македонски превод на Куранот - од Хасан Џило)
Кога човек ќе погледне во историјата пред и во времето на Христос, ќе види дека жените, слично како во исламските земји денес, имале многу малку слобода и достоинство. Тие биле сметани за зли, инфериорни, нечисти, нееднакви, а нивниот глас бил замолчуван. Бројни записи во древната литература сведочат за ова тесноградо културно гледиште. Ќе наведам само неколку примери.
Жените како зли
Рефлектирајќи ја грчката култура на тоа време, Хомер (8. век пр. Хр.) пишува: „На жените не може да им се верува“. (Одисеја). Грчкиот драмописец Еврипид (починал во 406 година пр. Хр.) вели: „Жените беа најдобрите осмислувачи на злото“. (Медеја). Тацитус, Римјанин од првиот век, ги отсликува жените како доминирачки и сурови. (Анали). Што се однесува до Хебреите, Исус синот Сирахов (2. век пр. Хр.) вели: „Во жената гревот го има својот почеток и поради неа сите умираме“(Мудрост Сирахова 25:27).
Жените како инфериорни
Грчкиот лекар Хипократ (умрел во 377 година пр. Хр.) тврди: „Жената е помалку совршена од мажот“. Филозофот Аристотел (умрел во 322 година пр. Хр.) вели: „Жената е како деформиран маж“ (Животинските родови). Бидејќи жената била сметана за инфериорна, Римската култура ја ставила под законите patria potestas и manus, коишто на мажот му давале целосна контрола врз неговите ќерки и неговата сопруга.
Во текот на рабинската, односно ерата на усното законодавство (од цирка 400 година пр. Хр до цирка 200 година по Хр.), еврејската жена била обврзана да му ги мие лицето, рацете и нозете на мажот (Кетхубот). Една еврејска молитва вели: „Благословен [си Ти], кој не ме направи жена“. (Менахот).
Жените како нечисти
Верувањето дека жените се нечисти било присутно во речиси сите култури, на пример меѓу хиндусите во Индија, меѓу Карибите во Британска Гвајана, во голем број северноамерикански индијански племиња, меѓу Ескимите (Инуитите, заб.прев.), и во многу други. Таквиот став бил нормално поимање на нештата и меѓу Грко-Римјаните и меѓу Хебреите.
Претпоставената нечистота на жената била резултат на месечните менструации, коишто доведувале до лишување на жената од многу слободи и привилегии. Еврејскиот Талмуд, на пример, има цела книга, наречена Нидах, којашто опсежно се занимава со менструалната нечистота на жената.
Жените како нееднакви
Во споредба со мажите, древните култури ги третирале жените крајно нерамноправно. За женетите мажи вообичаено се сметало дека имаат право на вонбрачни сексуални односи, додека мажените жени немале такви права. Тој двоен стандард го критикува една Гркинка во една од драмите на Еврипид. Таа вели: „Ако мажот се умори од друштвото дома, може да излезе и да најде лек за монотонијата. Ние сопругите пак сме присилени да се насочиме само кон еден маж“. (Медеја).
Римскиот закон Lex Julia издаден од Цезар Август (умрел во 14 година по Хр.) вели дека жената нема право да го тужи својот сопруг ако тој извршил прељуба. Но жената којашто извршила прељуба подлежела на казна според patria potestas, што често значело нејзино погубување. Слично било и кај Евреите – прељубата се утврдувала според брачната состојба на жената, а не брачната состојба на мажот.
Нееднаквиот третман на жените се гледа и по тоа што немале право да зборуваат во јавност. Рабинската усна традиција вели дека е „срамотно“ да се чуе гласот на жената на јавно место (Беракотх). Кај Хомер, Телемах ја прекорува мајка си Пенелопа оти зборува на јавно место. Тој ѝ вели: „говорот е само за мажите“ (Одисеја). Грчкиот драматург Софокле (умрел во 406 година пред Хр.) пишува: „О жено, молкот е украс на жените“ (Ајакс). Во 215 година пред Хр. римските мажи се вознемириле кога жените се собрале во римскиот Форум за да побараат поништување на Опианскиот закон. Одговарајќи им, Като вели: „Не можевте ли истата работа да ја побарате од своите мажи дома?“ (Ливиј, „Основањето на градот“).
Исус им подарил достоинство и слобода на жените
Човек може да цитира уште многу примери на негирање на слободата и на достоинството на жените во древноста. Тоа бил светот во којшто влегол Исус. А како Тој се поставил? Неговата интеракција со жените покажува дека Исус ги отфрлил древните верувања за жените положени врз предрасуди.
Кога жената со крвотечение се допрела до неговата облека, Тој не бил шокиран; ниту пак помислил дека се онечистил. Наместо тоа, ѝ рекол: „Ќерко, твојата вера те избави!“ (Марко 5:34). Тој им оддавал почест на жените кога им ги објаснувал теолошките вистини. На Марта ѝ рекол: „Јас сум воскресението и животот, оној којшто верува во мене нема да умре никогаш“. (Јован 11:25-26). Тој ја поучува Марија во сторијата за Марија и Марта (Лука 10), а на теологија ја поучува и Самарјанката (Јован 4:9-29). Како резултат на овој инцидент, неговите ученици „се чудеа дека разговара со жена“. Тие знаеле дека Исус очигледно го прекршува рабинскиот орален закон, којшто вели: „Зборовите на Законот подобро да изгорат отколку да се пренесат на жена....“ (Сотах). Мажите Евреи во времето на Исус биле поучувани на следново „Маж да не се повела дотаму да поздравува жена“ (Беракотх).
Сите три Синоптички Евангелија споменуваат дека Исуса Го следеле и жени. Таквото однесување било спротивставено на древните правила за жените; сепак Исус не ги прекорувал поради таквото однесување. А откако Исус воскреснал од мртвите, им рекол на жените коишто дошле пред неговата празна гробница да одат и да им раскажат на апостолите дека воскреснал од мртвите (Матеј 28:10). Евангелието по Јован ни раскажува дека Петар и Јован дошле пред празната гробница. Па зошто тогаш Исус не им рекол ним да одат и да им раскажат на другите апостоли? Зошто ги избрал жените за носители на веста за Неговите машки следбеници?
Одговорот не е тешко да се предвиди, посебно ако се потсетиме дека Тој честопати застанувал во одбрана на потиснатите и малтретираните. Одбирајќи жени да им ја пренесат веста на апостолите, Тој всушност ги материјализирал своите зборови кажани во друга пригода: „Мнозина коишто се први ќе бидат последни, а последните први“ (Матеј 19:30).
Исус исто така ја отфрлил древната идеја дека прељубата се определува според брачната состојба на жената во мигот кога рекол дека секој којшто ќе погледне на жена со похота, веќе извршил прељуба (Матеј 5:28). Брачната состојба на жената била неважна. Сексот надвор од брак е престап против Божјата волја, е не против сопственоста на мажот - неговата сопруга.
Христијанството ги спроведува Исусовите гледишта за жените
Како што се ширело, Апостолското христијанство им давало на жените слобода и достоинство невидени во античкиот свет. Тоа се одвивало не само преку крштевање и вклучување на жените во Господовата вечера - како рамноправни со мажите - туку жените исто така добивале водачки улоги. Свети Павле споменува дека Апфија „нашата сестра“ била водач во домашната црква во Колос (Филимон 2). Во Лаодикеја пак живеела Нимфана која имала „црква во нејзиниот дом“ (Колошаните 4:15), а во Ефес пак била Прискила, една од соработничките на апостол Павле (Римјаните 16:3). Фиба била влијателна водачка во црквата во Кенхреа, каде што била ѓакон (внимавајте, не ѓаконка) и главен водач (Римјаните 16:1-2). Павле исто така вели дека Еводија и Синтихија „со него се труделе за Евангелието, заедно со другите негови соработници“. (Филипјаните 4:2-3)
Христовото влијание имало и други бројни ефекти врз добробитта на жените. За разлика од паганските Грци и Римјани, раните христијани ги ценеле женските бебиња подеднакво колку момчињата. Свети Павле им заповедал на мажите да ги сакаат своите сопруги исто како што Христос ја засакал Црквата (Ефешаните 5:25). Жените добиле и брачна слобода со правото да може да прифатат или да одбијат додворувачи. Во 374 г. по Хр. императорот Валентијан Први (кој христијанин) го укинал стариот закон patria potestas којшто на мажите им дал право врз животот и смртта на неговата сопруга и на неговото семејство. А со време дури исчезнала и праксата жените да носат вел. Во Индија во 1829 година, Британците, повлијаени од христијанските вредности, го прогласиле за незаконско сутито (sutee – спалување на живата вдовица на кладата за мртвото тело на нејзиниот сопруг); додека во Кина, благодарение на трудот и напрегањето на христијанските мисионери, во 1912 година воз закон била ставена суровата пракса да се врзуваат и стегаат стапалата на девојчињата за да останат малечки.
При сите тие револуционерни промени во полза на жените, да се потсетиме на длабоките зборови на еден христијански учен: „Раѓањето на Исус било пресвртница во женската историја“. Друг пак вели: „А од сѐ друго што сторил нашиот Господ, најважно е што немерено го воздигнал женскиот пол“. Сепак, ниту Христос ниту Раните христијани не проповедале политичка револуција. Неговите следбеници всушност го копирале Христовиот пример во своите релации со жените, закрепостувајќи ги нивното достоинство, слобода и права, искачувајќи ги до височини никогаш претходно не видени во ниту една култура.
Рака на срце, земајќи ја предвид грешната природа на човештвото, имало и времиња кога некои христијани правеле гревови и ги игнорирале или дури и ги прекршувале стандардите што Христос и Неговите апостоли им ги подариле на жените. Но, со расплетот на историјата, слободата и достоинството со коишто Христос ги обдарил жените продолжила да созрева во Западниот свет. Така, човек може недвосмислено да каже дека жените најмногу слобода и најголемо достоинство жените стекнале онаму каде што било најголемо влијанието на христијанството, а најмалку слобода и најмалку достоинство стекнале онаму каде што христијанството имало најмало влијание или воопшто не било присутно.
Soli Deo Gloria. (Само на Бога слава!)
Кога човек ќе погледне во историјата пред и во времето на Христос, ќе види дека жените, слично како во исламските земји денес, имале многу малку слобода и достоинство. Тие биле сметани за зли, инфериорни, нечисти, нееднакви, а нивниот глас бил замолчуван. Бројни записи во древната литература сведочат за ова тесноградо културно гледиште. Ќе наведам само неколку примери.
Жените како зли
Рефлектирајќи ја грчката култура на тоа време, Хомер (8. век пр. Хр.) пишува: „На жените не може да им се верува“. (Одисеја). Грчкиот драмописец Еврипид (починал во 406 година пр. Хр.) вели: „Жените беа најдобрите осмислувачи на злото“. (Медеја). Тацитус, Римјанин од првиот век, ги отсликува жените како доминирачки и сурови. (Анали). Што се однесува до Хебреите, Исус синот Сирахов (2. век пр. Хр.) вели: „Во жената гревот го има својот почеток и поради неа сите умираме“(Мудрост Сирахова 25:27).
Жените како инфериорни
Грчкиот лекар Хипократ (умрел во 377 година пр. Хр.) тврди: „Жената е помалку совршена од мажот“. Филозофот Аристотел (умрел во 322 година пр. Хр.) вели: „Жената е како деформиран маж“ (Животинските родови). Бидејќи жената била сметана за инфериорна, Римската култура ја ставила под законите patria potestas и manus, коишто на мажот му давале целосна контрола врз неговите ќерки и неговата сопруга.
Во текот на рабинската, односно ерата на усното законодавство (од цирка 400 година пр. Хр до цирка 200 година по Хр.), еврејската жена била обврзана да му ги мие лицето, рацете и нозете на мажот (Кетхубот). Една еврејска молитва вели: „Благословен [си Ти], кој не ме направи жена“. (Менахот).
Жените како нечисти
Верувањето дека жените се нечисти било присутно во речиси сите култури, на пример меѓу хиндусите во Индија, меѓу Карибите во Британска Гвајана, во голем број северноамерикански индијански племиња, меѓу Ескимите (Инуитите, заб.прев.), и во многу други. Таквиот став бил нормално поимање на нештата и меѓу Грко-Римјаните и меѓу Хебреите.
Претпоставената нечистота на жената била резултат на месечните менструации, коишто доведувале до лишување на жената од многу слободи и привилегии. Еврејскиот Талмуд, на пример, има цела книга, наречена Нидах, којашто опсежно се занимава со менструалната нечистота на жената.
Жените како нееднакви
Во споредба со мажите, древните култури ги третирале жените крајно нерамноправно. За женетите мажи вообичаено се сметало дека имаат право на вонбрачни сексуални односи, додека мажените жени немале такви права. Тој двоен стандард го критикува една Гркинка во една од драмите на Еврипид. Таа вели: „Ако мажот се умори од друштвото дома, може да излезе и да најде лек за монотонијата. Ние сопругите пак сме присилени да се насочиме само кон еден маж“. (Медеја).
Римскиот закон Lex Julia издаден од Цезар Август (умрел во 14 година по Хр.) вели дека жената нема право да го тужи својот сопруг ако тој извршил прељуба. Но жената којашто извршила прељуба подлежела на казна според patria potestas, што често значело нејзино погубување. Слично било и кај Евреите – прељубата се утврдувала според брачната состојба на жената, а не брачната состојба на мажот.
Нееднаквиот третман на жените се гледа и по тоа што немале право да зборуваат во јавност. Рабинската усна традиција вели дека е „срамотно“ да се чуе гласот на жената на јавно место (Беракотх). Кај Хомер, Телемах ја прекорува мајка си Пенелопа оти зборува на јавно место. Тој ѝ вели: „говорот е само за мажите“ (Одисеја). Грчкиот драматург Софокле (умрел во 406 година пред Хр.) пишува: „О жено, молкот е украс на жените“ (Ајакс). Во 215 година пред Хр. римските мажи се вознемириле кога жените се собрале во римскиот Форум за да побараат поништување на Опианскиот закон. Одговарајќи им, Като вели: „Не можевте ли истата работа да ја побарате од своите мажи дома?“ (Ливиј, „Основањето на градот“).
Исус им подарил достоинство и слобода на жените
Човек може да цитира уште многу примери на негирање на слободата и на достоинството на жените во древноста. Тоа бил светот во којшто влегол Исус. А како Тој се поставил? Неговата интеракција со жените покажува дека Исус ги отфрлил древните верувања за жените положени врз предрасуди.
Кога жената со крвотечение се допрела до неговата облека, Тој не бил шокиран; ниту пак помислил дека се онечистил. Наместо тоа, ѝ рекол: „Ќерко, твојата вера те избави!“ (Марко 5:34). Тој им оддавал почест на жените кога им ги објаснувал теолошките вистини. На Марта ѝ рекол: „Јас сум воскресението и животот, оној којшто верува во мене нема да умре никогаш“. (Јован 11:25-26). Тој ја поучува Марија во сторијата за Марија и Марта (Лука 10), а на теологија ја поучува и Самарјанката (Јован 4:9-29). Како резултат на овој инцидент, неговите ученици „се чудеа дека разговара со жена“. Тие знаеле дека Исус очигледно го прекршува рабинскиот орален закон, којшто вели: „Зборовите на Законот подобро да изгорат отколку да се пренесат на жена....“ (Сотах). Мажите Евреи во времето на Исус биле поучувани на следново „Маж да не се повела дотаму да поздравува жена“ (Беракотх).
Сите три Синоптички Евангелија споменуваат дека Исуса Го следеле и жени. Таквото однесување било спротивставено на древните правила за жените; сепак Исус не ги прекорувал поради таквото однесување. А откако Исус воскреснал од мртвите, им рекол на жените коишто дошле пред неговата празна гробница да одат и да им раскажат на апостолите дека воскреснал од мртвите (Матеј 28:10). Евангелието по Јован ни раскажува дека Петар и Јован дошле пред празната гробница. Па зошто тогаш Исус не им рекол ним да одат и да им раскажат на другите апостоли? Зошто ги избрал жените за носители на веста за Неговите машки следбеници?
Одговорот не е тешко да се предвиди, посебно ако се потсетиме дека Тој честопати застанувал во одбрана на потиснатите и малтретираните. Одбирајќи жени да им ја пренесат веста на апостолите, Тој всушност ги материјализирал своите зборови кажани во друга пригода: „Мнозина коишто се први ќе бидат последни, а последните први“ (Матеј 19:30).
Исус исто така ја отфрлил древната идеја дека прељубата се определува според брачната состојба на жената во мигот кога рекол дека секој којшто ќе погледне на жена со похота, веќе извршил прељуба (Матеј 5:28). Брачната состојба на жената била неважна. Сексот надвор од брак е престап против Божјата волја, е не против сопственоста на мажот - неговата сопруга.
Христијанството ги спроведува Исусовите гледишта за жените
Како што се ширело, Апостолското христијанство им давало на жените слобода и достоинство невидени во античкиот свет. Тоа се одвивало не само преку крштевање и вклучување на жените во Господовата вечера - како рамноправни со мажите - туку жените исто така добивале водачки улоги. Свети Павле споменува дека Апфија „нашата сестра“ била водач во домашната црква во Колос (Филимон 2). Во Лаодикеја пак живеела Нимфана која имала „црква во нејзиниот дом“ (Колошаните 4:15), а во Ефес пак била Прискила, една од соработничките на апостол Павле (Римјаните 16:3). Фиба била влијателна водачка во црквата во Кенхреа, каде што била ѓакон (внимавајте, не ѓаконка) и главен водач (Римјаните 16:1-2). Павле исто така вели дека Еводија и Синтихија „со него се труделе за Евангелието, заедно со другите негови соработници“. (Филипјаните 4:2-3)
Христовото влијание имало и други бројни ефекти врз добробитта на жените. За разлика од паганските Грци и Римјани, раните христијани ги ценеле женските бебиња подеднакво колку момчињата. Свети Павле им заповедал на мажите да ги сакаат своите сопруги исто како што Христос ја засакал Црквата (Ефешаните 5:25). Жените добиле и брачна слобода со правото да може да прифатат или да одбијат додворувачи. Во 374 г. по Хр. императорот Валентијан Први (кој христијанин) го укинал стариот закон patria potestas којшто на мажите им дал право врз животот и смртта на неговата сопруга и на неговото семејство. А со време дури исчезнала и праксата жените да носат вел. Во Индија во 1829 година, Британците, повлијаени од христијанските вредности, го прогласиле за незаконско сутито (sutee – спалување на живата вдовица на кладата за мртвото тело на нејзиниот сопруг); додека во Кина, благодарение на трудот и напрегањето на христијанските мисионери, во 1912 година воз закон била ставена суровата пракса да се врзуваат и стегаат стапалата на девојчињата за да останат малечки.
При сите тие револуционерни промени во полза на жените, да се потсетиме на длабоките зборови на еден христијански учен: „Раѓањето на Исус било пресвртница во женската историја“. Друг пак вели: „А од сѐ друго што сторил нашиот Господ, најважно е што немерено го воздигнал женскиот пол“. Сепак, ниту Христос ниту Раните христијани не проповедале политичка револуција. Неговите следбеници всушност го копирале Христовиот пример во своите релации со жените, закрепостувајќи ги нивното достоинство, слобода и права, искачувајќи ги до височини никогаш претходно не видени во ниту една култура.
Рака на срце, земајќи ја предвид грешната природа на човештвото, имало и времиња кога некои христијани правеле гревови и ги игнорирале или дури и ги прекршувале стандардите што Христос и Неговите апостоли им ги подариле на жените. Но, со расплетот на историјата, слободата и достоинството со коишто Христос ги обдарил жените продолжила да созрева во Западниот свет. Така, човек може недвосмислено да каже дека жените најмногу слобода и најголемо достоинство жените стекнале онаму каде што било најголемо влијанието на христијанството, а најмалку слобода и најмалку достоинство стекнале онаму каде што христијанството имало најмало влијание или воопшто не било присутно.
Soli Deo Gloria. (Само на Бога слава!)
д-р Алвин Џ. Шмит (Alvin J. Schmidt, Ph.D ) (2 август 2007 за Movieguide)
